عامل بيماری ايدز يک نوع ويروس از گروه رترو ويروسها است و ويروس نقص ايمنی ( HIV ) نام دارد که باعث کاهش توانايی سيستم ايمنی بدن م ی زبان می‌شود. علايمی که ما ، در بيماری ايدز می‌شناسيم مربوط به بيماريهايی است که در اثر نقص دستگاه ايمنی بدن توليد می‌شوند.

  بطور کلی، مراحل آلودگی با HIV به 4 مرحله تقسيم می‌شود:

  1 – عفونت اوليه

  2 – مرحله بدون علامت بالينی

  3 – مرحله علامتدار عفونت با HIV

  4 - پيشروی از HIV تا AIDS

  مرحله بدون علامت بالينی :

  پس از بهبودی خودبخودی مرحله حاد، بيمار وارد مرحله بدون علامت می شود که بر حسب نوع ويروس آلوده کننده از 10 تا 17 سال (بطور متوسط 10 سال) طول می کشد.

  مرحله علامتدار عفونت HIV :

  قبل از بروز علائم نهايی ايدز در بيمار ، عوارضی ظاهر می شود که به آن علائم مربوط به ايدز می گويند و عبارتند از:

  • کاهش وزن بيشتر از 10 درصد وزن سابق

  • اسهال به مدت بيشتر از يک ماه

  • تب به مدت بيشتر از يک ماه

  • عرق شبانه

  • خستگی، بی حالی و ضعف

    اپيدميوژی :

  در حال حاضر وجود ۴۰ ميليون فرد آلوده و بيمار در جهان تخمين زده ميشود که ۹۵% مبتلايان جهان در کشور های در حال توسعه زندگی می کنند .

  متاسفانه گسترش بيماری در معتادان تزريقی که اشتراک سرنگ و سوزن داشته اند باعث شده است که کشورهايی مثل بحرين ، ايران ، تونس مصر و پاکستان نيز در معرض خطر جدی قرار گيرند .

  راههای انتقال و پپيشگيری :

  هرچند اچ آی وی در تمام ترشحات بدن فرد مبتلا (بجز عرق) وجود دارد ولی برای انتقال و سرايت آن راه های زير به اثبات رسيده‌است:

  -آميزش جنسی : يکی ازشايعترين راه سرايت ويروس ، تماس جنسی (مرد به مرد، مرد به زن و زن به مرد ) است.

  -تبادل خون ويا فرآورده‌های آن: ويروس می‌تواند از راه مصرف خون و يا فاکتورهای انعقادی ( در بيماران هموفيلی )آلوده هم منتقل شود. ويروس می‌تواند از راه يک وريد (مثلاً درحين تزريق وريدی در معتادان تزريقی) و يا از طريق بريدگی‌ها و زخم‌ها وارد بدن ميزبان شود.

  هر وسيله تيز و برنده که احتمال آغشته شدن به خون آلوده را داشته باشد، در صورت ضد عفونی نشدن و ايجاد زخم، می‌تواند فرد سالم را آلوده کند. پس ابزار پزشکی، دندان پزشکی، لوازم خال کوبی، سوراخ کردن گوش، حجامت، قمه زنی، تيغ سلمانی و مسواک ممکن است باعث انتقال آلودگی شود.

  - از مادر مبتلا به جنين: ويروس می تواند از طريق مادر آلوده به جنين در داخل رحم و يا حين زايمان و يا در طی دوران شيردهی به جنين و يا نوزاد منتقل شود.

  راه هايی که از طريق آن ايدز منتقل نميشود :

  - از طريق هوا ، سرفه و عطسه.

  -از طريق بوسيدن ، تماس پوستی يا دست دادن.

  -از طريق استفاده مشترک از لوازم آشپزی مانند: بشقاب ، قاشق و چاقو.

  -از طريق تماس با صندلی توالت.

  -از طريق حشرات، نيش يا گاز حيوانات.

  -از طريق شنا در استخرهای عمومی.

  -از طريق خوردن غذايی که فرد مبتلا به ايدز از آن استفاده نموده

  در صورتيکه پاسخ شما به هر يک از موارد زيرمثبت می باشد ، جهت مشاوره و انجام آزمايش اچ . آی . وی . به مراکز درمانی و مشاوره نزديک محل سکونت خود مراجعه کنيد.

  - استفاده از سوزن و سرنگ و يا وسيله مشترک در اعتياد تزريقی ( حتی برای يک بار ).

  - ابتلاء به بيماريهای آميزشی ( مثل سوزاک سيفليس ، تبخال و زگيل تناسلی ).

  - تماس جنسی حفاظت نشده با فرد آلوده به ويروس اچ . آی . وی

  - تماس جنسی حفاظت نشده با فرد دارای سابقه ابتلاء به بيماريهای آميزشی .

  - تماس جنسی حفاظت نشده با فرد دارای سابقه روابط جنسی با نوع همجنس .

  - تماس جنسی حفاظت نشده( بدون کاندوم ) با فردی که در نواحی پر خطر زندگی می کند.

  - تماس جنسی حفاظت نشده بدون اطلاع از سابقه ابتلاء فردی به بيماريهای آميزشی .

  - استفاده از مشروبات الکلی و مواد مخدر قبل از تماس جنسی ( ترياک ، هروئين ، قرص اکستاسی ، حشيش ، گرس و ...) و زيرا کنترل بر روی اينگونه رفتارها را محدود می نمايد .

  - قرار گرفتن در معرض تجاوز و سوء استفاده جنسی .

  تشخيص بيماری :

  تشخيص اين بيماری از طر يق آزمايش خون امکان‌پذير است که در کشور ما اين آزمايش به صورت رايگان انجام می‌شود .

  چه زمانی بعد از رفتار خطرناک بايستی آزمايش اچ . آی . وی . داد ؟

  اولين آزمايش 4 – 2 هفته بعد از رفتار خطرناک

  تکرار آزمايش تا 6 ماه بعد از رفتار خطرناک

  آزمايش ايدز در ايران برای بار اول 4 – 2 هفته بعد از رفتار خطرناک به مراجعه کنندگان توصيه ميشود . ولی به دليل اينکه سرعت و ميزان توليد پادتن خون در بدن افراد متفاوت است و برای اطمينان تا 6 ماه بعد از رفتار خطرناک بايستی که آزمايش تکرار شود . نکته بسيار مهمی که نبايد فراموش شود اين است که در طی اين6 ماه نبايد خود و ديگران را در معرض رفتار خطرناک قرار دهيد .

آزمایش‌های تشخیصی نباید فقط در کسانی که در معرض بیشتر خطر هستند، مثل معتادان تزریقی، بیماران هموفیلی، دریافت کنندگان خون، همسر و فرزندان فرد آلوده به HIV، هم‌جنس بازان، افراد بی‌بند وبار جنسی، کارکنان موسسات بهداشتی- درمانی و پرنسل آزمایشگاه‌ها انجام شود، بلکه بهتر است در افراد مختلف انجام شود تا اطمینان کافی از سلامت حاصل شود. آزمایش باید در محیطی محرمانه و سازگار با قوانین اجتماع انجام پذیرد. مشاوره قبل و بعد از آزمایش نیز باید انجام شود تا اطمینان افراد به اهمیت و عواقب نتایج تست بیشتر شود.

تشخیص عفونت با کشف آنتی‌بادی سرمی بر علیه عامل ایجادکننده بیماری (HIV) به‌ وسیله روش ELISA انجام می‌شود. این روش در کشف آنتی بادی HIV بسیار حساس است، اما افرادی که به تازگی آلوده شده‌اند،ممکن است آنتی‌بادی منفی باشند، به عبارتی امکان دارد تست در اوایل بیماری با وجود حساسیت بالا به خطا، منفی گزارش داده شود. در افرادی که مشکوک به آلودگی بوده ولی جواب آزمایش آن‌ها منفی است، باید آزمایش مجدد در هفته 6، ماه 3 و ماه 6 انجام شود. آزمایش‌های ELISAکه به خطا، مثبت گزارش شوند (بدون وجود آلودگی با HIV) بسیار نادر است و در صورت رخ دادن، در مبتلایان به اختلالات خود ایمنی ممکن است دیده شود.

در شیرخوارانی که از مادران آلوده به عفونت HIV به دنیا آمده‌اند و مادران آن‌ها درمان ضد‌ ویروسی دریافت نکرده‌اند، 20 تا 30 درصد احتمال ابتلا به عفونت وجود دارد. اما باید توجه داشت که در تمام این کودکان به علت وجود آنتی‌بادی ضد ویروس مادری در گردش خون، تست ELISA مثبت خواهد بود. آنتی‌بادی‌های مادری در 6 ماهگی ناپدید می‌شوند و مثبت بودن تست ELISA بعد از 6 ماهگی، موید آلودگی شیرخوار است. برای تشخیص زود هنگام عفونت می‌توان از روش‌های حساس بررسی RNA ویروس در پلاسما یا روش کشف آنتی‌ژن HIV P24(PCR) در گردش خون استفاده کرد.
 

درمان :

  در حال‌ حاضر داروها در معالجه‌ عفونت‌ ا ی دز مؤثر نيستند. داروهای ضد ويروسی‌ مانند ديدانوزين ‌ ،زيدوودين ‌ و ... در درمان‌ عفونت‌با ويروس‌ ايدزمورد استفاده‌ قرار می‌گيرند و ممکن‌ است‌ پيشرفت‌ بيماری‌ را به‌ تأخير اندازند . با ا ی ن‌ داروها (مثل‌ ز ی دوو ی ن‌) می‌توان‌ انتقال‌ عفونت‌ به‌نوزادان‌ مادران‌ حامله‌ را کاهش‌ داد. پژوهشگران ايرانی داروی گياهی ضد ايدز جديدی با نام آيمود کشف کرده اند که موجب تقويت سيستم دفاعی بدن در برابر اين ويروس می‌شود و حاصل پنج سال تحقيق در اين زمينه‌است .